Kort antwoord: echte Nederlandse eigenschappen met een Y bestaan nauwelijks. In vrijwel elk spel wordt daarom de IJ geaccepteerd, en dan is de lijst: ijverig, ijdel, ijzersterk, ijskoud, ijzig en ijverzuchtig. Wie strikt een Y wil, komt niet verder dan leenwoorden als yin en yogi-achtig.
De lijst die je kunt gebruiken
Deze zes zijn de bruikbare eigenschappen, allemaal met IJ:
- ijverig — hardwerkend, niet snel opgevend
- ijdel — te veel bezig met het eigen uiterlijk
- ijzersterk — heel sterk, lichamelijk of mentaal
- ijskoud — onverstoorbaar, of juist kil in de omgang
- ijzig — afstandelijk, afwijzend
- ijverzuchtig — jaloers (ouderwets woord, telt meestal wel)
Waarom er zo weinig zijn
De Y is in het Nederlands vooral een letter uit leenwoorden: yoga, yoghurt, yacht. Bijvoeglijke naamwoorden die een karaktertrek beschrijven zitten daar bijna niet bij. Dat zie je terug in de Woordenlijst Nederlandse Taal: onder de Y staan nauwelijks eigenschapswoorden.
Mag IJ als Y meetellen
In de meeste huisregels wel. De IJ geldt in het Nederlands als één klank en werd vroeger ook als één letter geschreven, waardoor hij op veel spelborden en in veel woordspellen op de plek van de Y valt. De achtergrond van die dubbelrol staat op Wikipedia. Spreek het vooraf af, dan voorkom je discussie halverwege het spel.
Als IJ niet mag
Dan wordt het schrapen. Yin (in de zin van rustig, naar binnen gekeerd) en yogi-achtig worden soms toegelaten, maar het zijn geen erkende Nederlandse eigenschappen. Veel spelversies staan bij de lastige letters daarom een naam, merk of plaats toe. Wat wel en niet in het woordenboek staat, check je bij Van Dale.
Handig om te weten
De Y is samen met de Q en de X de moeilijkste letter in dit soort spellen. Wie de zes IJ-woorden hierboven onthoudt, komt er in de praktijk altijd uit. Meer taalvragen beantwoordt Onze Taal.
